Labrum nedir?

Labrum, kürek kemiğindeki (glenoid) eklem yuvasını çevreleyen fibröz kıkırdak yapıdır.

Labrumun temel görevleri şunlardır:

• Omuz ekleminin stabilitesini artırmak
• Eklem yüzeyini derinleştirerek humerus başını desteklemek
• Bağların ve bazı tendonların tutunma noktası olmak
• Omuz hareketleri sırasında eklem dengesini korumaya yardımcı olmak
• Çıkık riskini azaltmaya katkı sağlamak

Labrumun farklı bölgelerinde meydana gelen yırtıklar farklı isimlerle tanımlanır.

Bankart lezyonu nedir?

Bankart lezyonu, omuz ekleminin ön-alt (anteroinferior) bölümündeki labrumun glenoid kenarından ayrılmasıdır.

Bu yaralanma en sık ön omuz çıkığı sonrasında görülür. Omuz çıkığı sırasında labrum ve eklem kapsülü zarar görebilir. Bu durum omuzun stabilitesini azaltarak ilerleyen dönemde tekrarlayan çıkıklara zemin hazırlayabilir.

Bankart lezyonu nasıl oluşur?

En sık nedenler şunlardır:

• Ön omuz çıkığı
• Spor yaralanmaları
• Kol üzerine düşme
• Trafik kazaları
• Temas sporları
• Omuzun aşırı gerilmesi

İlk omuz çıkığını genç yaşta geçiren kişilerde Bankart lezyonu görülme olasılığı daha yüksektir.

SLAP lezyonu nedir?

SLAP, İngilizce Superior Labrum Anterior to Posterior ifadesinin kısaltmasıdır.

Bu yaralanmada labrumun üst kısmı, önden arkaya doğru yırtılır. Aynı bölgede biseps kasının uzun baş tendonu da labruma tutunduğu için bazı SLAP lezyonlarında biseps tendonunun tutunma noktası da etkilenebilir.

SLAP lezyonları özellikle baş üstü hareketlerin yoğun olduğu sporlarla uğraşan kişilerde daha sık görülmektedir.

SLAP lezyonu nasıl oluşur?

En sık nedenler:

• Kol üzerine düşme
• Ağır yük kaldırma
• Baş üstü tekrarlayan hareketler
• Beyzbol, tenis, voleybol ve yüzme gibi sporlar
• Omuzun ani çekilmesi
• Yaşa bağlı dejeneratif değişiklikler

İleri yaş grubunda bazı SLAP lezyonları travmadan bağımsız olarak dejeneratif süreç sonucunda gelişebilir.

Bankart ve SLAP lezyonlarının belirtileri nelerdir?

Belirtiler yaralanmanın yerine ve büyüklüğüne göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Omuz ağrısı
• Omuzda takılma veya klik sesi
• Hareket sırasında rahatsızlık
• Güç kaybı
• Baş üstü hareketlerde zorlanma
• Omuzda boşalma veya çıkacakmış hissi
• Spor performansında azalma
• Gece artan omuz ağrısı

Bankart lezyonlarında instabilite ve tekrar çıkık hissi daha ön plandayken, SLAP lezyonlarında omuzun üst kısmında ağrı ve baş üstü hareketlerde zorlanma daha belirgin olabilir.

Bankart ve SLAP lezyonları nasıl teşhis edilir?

Tanı ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene ile başlar.

Muayene sırasında omuz hareket açıklığı, kas gücü ve instabilite değerlendirilir. Farklı labrum yaralanmalarını düşündüren özel klinik testler uygulanabilir.

Tanıyı desteklemek amacıyla şu görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir:

• Direkt röntgen
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• MR artrografi
• Bilgisayarlı tomografi (BT) (gerektiğinde)

MR artrografi, labrum yırtıklarının değerlendirilmesinde yüksek tanısal değere sahip görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Bankart ve SLAP lezyonları nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı oluşturulurken;

• Hastanın yaşı,
• Aktivite düzeyi,
• Spor geçmişi,
• Yaralanmanın tipi,
• Omuz instabilitesinin derecesi,
• Eşlik eden tendon veya kemik yaralanmaları

birlikte değerlendirilir.

Her labrum yırtığında ameliyat gerekli değildir.

Cerrahi dışı tedavi seçenekleri şunlardır:

• Aktivite düzenlenmesi
• Ağrı kontrolüne yönelik ilaç tedavisi
• Soğuk uygulama
• Fizik tedavi
• Omuz çevresi kaslarını güçlendirme egzersizleri
• Denge ve propriosepsiyon çalışmaları

Bazı hastalarda bu yöntemlerle şikâyetlerde belirgin düzelme sağlanabilir.

Bankart ve SLAP lezyonlarında ameliyat hangi durumlarda önerilir?

Cerrahi tedavi şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Tekrarlayan omuz çıkıkları
• Belirgin omuz instabilitesi
• Aktif sporcularda fonksiyon kaybı
• Tam kat labrum yırtıkları
• Cerrahi dışı tedaviye rağmen devam eden ağrı
• Günlük yaşam aktivitelerini etkileyen omuz fonksiyon kaybı

Ameliyat kararı hastanın klinik bulguları ve beklentileri doğrultusunda kişiye özel olarak verilir.

Labrum onarımı nasıl yapılır?

Günümüzde Bankart ve birçok SLAP lezyonunun cerrahisi artroskopik (kapalı) yöntemle gerçekleştirilmektedir.

Ameliyat sırasında:

• Yırtık bölge değerlendirilir.
• Labrum özel sütür ankraj sistemleri kullanılarak kemiğe yeniden sabitlenir.
• Gerektiğinde kapsül onarımı yapılır.
• Eşlik eden tendon veya kıkırdak yaralanmaları tedavi edilir.

Bazı ileri yaş hastalarda veya belirli SLAP lezyonu tiplerinde, biseps tendonuna yönelik farklı cerrahi yöntemler de tercih edilebilir.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?

Başarılı sonuçların elde edilmesinde rehabilitasyon büyük önem taşır.

İyileşme sürecinde:

• Omuz askısı belirli süre kullanılabilir.
• Pasif hareket egzersizleri kontrollü şekilde başlanır.
• Daha sonra aktif hareket programına geçilir.
• Kas güçlendirme çalışmaları uygulanır.
• Denge ve koordinasyon egzersizleri yapılır.
• Günlük yaşama ve spora dönüş kademeli olarak planlanır.

Rehabilitasyon süresi; uygulanan cerrahi yöntem, yaralanmanın tipi ve hastanın bireysel iyileşme sürecine göre değişebilir.

Bankart ve SLAP lezyonları önlenebilir mi?

Her labrum yaralanmasını önlemek mümkün olmasa da risk azaltılabilir.

Korunmaya yönelik öneriler:

• Omuz çevresi kaslarını düzenli güçlendirmek
• Spor öncesinde yeterli ısınma yapmak
• Baş üstü hareketlerde doğru teknik kullanmak
• Omuz ağrısı geliştiğinde zorlayıcı aktiviteleri sınırlandırmak
• İlk omuz çıkığı sonrası rehabilitasyonu eksiksiz tamamlamak
• Temas sporlarında uygun koruyucu ekipman kullanmak

Kas kuvveti ve omuz stabilitesinin artırılması, özellikle sporcularda tekrar yaralanma riskini azaltmaya katkı sağlayabilir.

Sık Sorulan Sorular

Bankart lezyonu ile SLAP lezyonu aynı şey midir?

Hayır. Her ikisi de labrum yırtığıdır ancak farklı bölgelerde oluşurlar. Bankart lezyonu labrumun ön-alt kısmını etkiler ve daha çok omuz çıkıklarıyla ilişkilidir. SLAP lezyonu ise labrumun üst bölümünü etkiler ve biseps tendonunun tutunma bölgesini de içerebilir.

Her labrum yırtığı ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Hastanın yaşı, aktivite düzeyi, instabilite durumu ve şikâyetlerine göre cerrahi dışı tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. Cerrahi kararı kişiye özel olarak verilir.

Artroskopik omuz cerrahisi güvenli midir?

Deneyimli cerrahlar tarafından uygun hastalarda uygulandığında artroskopik omuz cerrahisi yaygın olarak kullanılan güvenilir yöntemlerden biridir. Bununla birlikte her cerrahi işlem gibi belirli riskler taşır.

Ameliyat sonrası spor yapılabilir mi?

Uygun rehabilitasyon tamamlandıktan ve omuz fonksiyonları yeterli düzeye ulaştıktan sonra birçok hasta spor aktivitelerine dönebilmektedir. Spora dönüş zamanı ortopedi ve travmatoloji uzmanının değerlendirmesi doğrultusunda belirlenir.

Sonuç

Bankart ve SLAP lezyonları, omuz ekleminin stabilitesini ve fonksiyonunu etkileyen en sık labrum yaralanmaları arasında yer alır. Erken tanı, doğru görüntüleme yöntemleri ve hastaya özel tedavi planlaması sayesinde omuz ağrısı azaltılabilir, instabilite kontrol altına alınabilir ve günlük yaşam ile sportif aktivitelerde başarılı sonuçlar elde edilebilir. Tedavi yaklaşımı; yaralanmanın tipi, hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve fonksiyonel beklentileri dikkate alınarak ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından kişiye özel olarak planlanmalıdır.