Dirsek çıkığı (instabilitesi) nedir?

Dirsek çıkığı, dirsek eklemini oluşturan humerus (kol kemiği), ulna ve radius kemiklerinin normal anatomik hizasını kaybetmesi durumudur.

Çıkık sonrasında eklemi destekleyen bağlarda hasar oluşabilir ve tedavi edilmediğinde dirsek instabilitesi, yani eklemin gevşek ve güvensiz hale gelmesi gelişebilir. Bazı hastalarda çıkık tekrar edebilir veya dirsek hareketleri sırasında güvensizlik hissi oluşabilir.

Dirsek çıkığı neden olur?

Dirsek çıkıkları çoğunlukla travma sonucu meydana gelir.

En sık görülen nedenler şunlardır:

• Açık el üzerine düşme
• Spor yaralanmaları
• Trafik kazaları
• Yüksekten düşme
• İş kazaları
• Temas sporları
• Direkt dirsek travmaları

Düşme sırasında dirseğe uygulanan dönme ve yüklenme kuvvetleri, bağların yırtılmasına ve eklemin yerinden çıkmasına neden olabilir.

Dirsek çıkığı çeşitleri nelerdir?

Dirsek çıkıkları farklı şekillerde sınıflandırılabilir.

Basit dirsek çıkığı

Sadece bağ yaralanması bulunur ve eşlik eden kemik kırığı yoktur.

Kompleks dirsek çıkığı

Çıkığa ek olarak kırıklar da bulunur. Radius başı, koronoid çıkıntı veya humerus çevresindeki kırıklar eşlik edebilir.

Akut dirsek çıkığı

Yaralanmanın hemen ardından gelişen yeni çıkıklardır.

Kronik dirsek instabilitesi

İlk yaralanma sonrasında bağların yeterince iyileşememesi nedeniyle dirsekte tekrarlayan gevşeklik veya çıkık eğilimi gelişebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Dirsek çıkıkları her yaşta görülebilir.

Risk grubunda bulunan kişiler şunlardır:

• Futbolcular
• Güreşçiler
• Jimnastik sporcuları
• Kayak sporcuları
• Bisiklet ve motosiklet kullanıcıları
• Temas sporlarıyla uğraşan kişiler
• Yüksekten düşme riski bulunan çalışanlar

Genç ve aktif bireylerde travmatik dirsek çıkıkları daha sık görülmektedir.

Dirsek çıkığının belirtileri nelerdir?

Belirtiler yaralanmanın şiddetine göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Ani başlayan şiddetli dirsek ağrısı
• Dirsekte şekil bozukluğu
• Hareket ettirememe
• Şişlik
• Morarma
• Eklemde gevşeklik hissi
• Kolu kullanamama
• Parmaklarda uyuşma veya karıncalanma (sinir yaralanmalarında)

Damar yaralanmasının eşlik ettiği olgularda elde soğukluk veya nabız kaybı görülebilir ve acil müdahale gerekebilir.

Dirsek çıkığı nasıl teşhis edilir?

Tanı, travmanın oluş şeklinin değerlendirilmesi ve fizik muayene ile başlar.

Muayene sırasında:

• Dirseğin şekli değerlendirilir.
• Şişlik ve hassasiyet incelenir.
• Bağ stabilitesi değerlendirilir.
• El ve parmakların dolaşımı kontrol edilir.
• Sinir fonksiyonları değerlendirilir.

Tanıyı desteklemek amacıyla şu görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir:

• Direkt röntgen
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)

Röntgen çıkığın yönünü ve eşlik eden kırıkları gösterirken, MR bağ ve yumuşak doku yaralanmalarının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Dirsek çıkığında acil tedavi neden önemlidir?

Dirsek çıkığı ortopedik aciller arasında yer alır.

Çıkık uzun süre yerinde bırakılırsa;

• Kıkırdak hasarı gelişebilir.
• Bağ yaralanmaları artabilir.
• Damar ve sinir yapıları zarar görebilir.
• Hareket kısıtlılığı kalıcı hale gelebilir.

Bu nedenle çıkığın mümkün olan en kısa sürede ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve uygun şekilde yerine oturtulması (redüksiyon) önemlidir.

Dirsek çıkığı nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı oluşturulurken;

• Çıkığın tipi,
• Bağ yaralanmasının derecesi,
• Kırık varlığı,
• Hastanın yaşı,
• Aktivite düzeyi

birlikte değerlendirilir.

Cerrahi dışı tedavi

Basit ve stabil dirsek çıkıklarında uygulanabilir.

Tedavi seçenekleri şunlardır:

• Kapalı redüksiyon (çıkığın yerine oturtulması)
• Kısa süreli atel veya dirseklik kullanımı
• Ağrı kontrolüne yönelik ilaç tedavisi
• Erken kontrollü hareket programı
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon

Dirseğin uzun süre hareketsiz bırakılması eklem sertliği riskini artırabileceğinden, uygun hastalarda kontrollü erken hareket önemlidir.

Dirsek çıkığında ameliyat hangi durumlarda gerekir?

Cerrahi tedavi aşağıdaki durumlarda değerlendirilebilir:

• Kompleks dirsek çıkıkları
• Eşlik eden kırıklar
• Dirsek instabilitesinin devam etmesi
• Tekrarlayan çıkıklar
• Bağ kopmalarının ciddi olduğu olgular
• Damar veya sinir yaralanmalarının eşlik etmesi
• Kapalı redüksiyon ile stabilitenin sağlanamaması

Cerrahi yöntem, yaralanmanın tipine göre planlanır.

Dirsek instabilitesi ameliyatı nasıl yapılır?

Cerrahi sırasında amaç, dirsek ekleminin stabilitesini yeniden sağlamaktır.

Uygulanabilecek işlemler arasında:

• Yan bağ (kollateral bağ) onarımı
• Bağ rekonstrüksiyonu
• Kırıkların plak veya vidalarla tespiti
• Radius başı onarımı veya protezi (gerektiğinde)
• Koronoid çıkıntı kırıklarının onarımı
• Geçici eklem stabilizasyon yöntemleri

yer alabilir.

Hangi cerrahi yöntemin uygulanacağı hastanın yaralanma tipine göre belirlenir.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?

Tedavinin başarısında rehabilitasyon önemli rol oynar.

İyileşme sürecinde:

• Ağrı ve ödem kontrolü sağlanır.
• Kontrollü dirsek hareketleri başlatılır.
• Hareket açıklığı egzersizleri uygulanır.
• Ön kol ve kol kasları güçlendirilir.
• Günlük yaşama dönüş aşamalı olarak planlanır.
• Spor aktivitelerine dönüş uzman kontrolünde gerçekleştirilir.

Rehabilitasyon programı, yapılan cerrahi işlemin kapsamına göre kişiye özel düzenlenir.

Dirsek çıkığı önlenebilir mi?

Her travmayı önlemek mümkün olmasa da risk azaltılabilir.

Koruyucu öneriler şunlardır:

• Spor sırasında uygun koruyucu ekipman kullanmak
• Düşme riskini azaltacak önlemler almak
• Kas kuvvetini ve eklem dengesini artıran egzersizler yapmak
• Spor öncesinde yeterli ısınmak
• Daha önce dirsek çıkığı geçiren hastalarda rehabilitasyonu eksiksiz tamamlamak

Sık Sorulan Sorular

Dirsek çıkığı ile burkulma aynı şey midir?

Hayır. Burkulmada bağlarda gerilme veya kısmi yırtık bulunurken, dirsek çıkığında eklemi oluşturan kemikler normal konumundan ayrılmıştır.

Dirsek çıkığı tekrarlar mı?

Bağ yaralanmasının derecesine bağlı olarak bazı hastalarda tekrarlayan çıkık veya kronik dirsek instabilitesi gelişebilir. Uygun tedavi ve rehabilitasyon bu riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Dirsek çıkığında ameliyat her zaman gerekli midir?

Hayır. Basit ve stabil dirsek çıkıklarının önemli bir kısmı cerrahi dışı yöntemlerle tedavi edilebilir. Cerrahi tedavi; instabilite, kırık veya ciddi bağ yaralanması bulunan seçilmiş hastalarda uygulanır.

Dirsek çıkığından sonra kol tamamen düzelir mi?

Erken tanı, uygun tedavi ve düzenli rehabilitasyon ile birçok hasta günlük yaşamına ve aktivitelerine başarılı şekilde dönebilmektedir. Ancak iyileşme süreci yaralanmanın şiddeti, eşlik eden kırıklar ve bağ hasarına göre değişebilir.

Sonuç

Dirsek çıkığı (dirsek instabilitesi), çoğunlukla travma sonucu gelişen ve hızlı değerlendirme gerektiren önemli ortopedik yaralanmalardan biridir. Erken tanı, doğru redüksiyon, uygun rehabilitasyon ve gerektiğinde cerrahi tedavi sayesinde dirsek hareket açıklığı korunabilir ve kronik instabilite gelişme riski azaltılabilir. Tedavi planı; yaralanmanın tipi, eşlik eden bağ ve kemik hasarları, hastanın yaşı ve fonksiyonel beklentileri dikkate alınarak ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından kişiye özel olarak oluşturulmalıdır.