Epifiz kayması (SCFE) nedir?

Kalça eklemi; uyluk kemiğinin üst kısmındaki femur başı ile leğen kemiğinde bulunan asetabulumdan oluşur. Çocukluk ve ergenlik döneminde femur başı ile kemik gövdesi arasında büyüme plağı adı verilen kıkırdak yapı bulunur.

SCFE'de bu büyüme plağı zayıflar ve femur başı yerinde kalırken, femur boynu büyüme plağı seviyesinde öne ve yukarı doğru yer değiştirir. Sonuç olarak kalça ekleminin normal anatomisi bozulur.

Kaymanın derecesi hafif olabileceği gibi ileri seviyelere de ulaşabilir.

Epifiz kayması neden olur?

SCFE'nin kesin nedeni her hastada belirlenemese de büyüme plağının dayanıklılığını azaltan bazı faktörlerin hastalığın gelişiminde etkili olduğu düşünülmektedir.

Riski artırabilen durumlar şunlardır:

• Ergenlik döneminde hızlı büyüme
• Fazla kilo veya obezite
• Erkek cinsiyet
• Hormonal hastalıklar
• Endokrin sistem bozuklukları
• Büyüme hormonu ile ilişkili hastalıklar
• Böbrek hastalıklarının bazı türleri

Bazı çocuklarda belirgin bir risk faktörü bulunmadan da epifiz kayması gelişebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Epifiz kayması en sık büyümenin hızlandığı ergenlik döneminde görülür.

Risk grubunda yer alan çocuklar şunlardır:

• 10–16 yaş aralığındaki çocuklar
• Fazla kilolu veya obez çocuklar
• Erkek çocuklar
• Hızlı boy uzaması yaşayan ergenler
• Hormonal hastalığı bulunan çocuklar

Bazı hastalarda her iki kalça da etkilenebilir. Bu nedenle tanı konulduğunda karşı kalça da değerlendirilir.

Epifiz kaymasının belirtileri nelerdir?

Belirtiler kaymanın hızına ve derecesine göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kasık ağrısı
• Kalça ağrısı
• Uyluk ağrısı
• Diz ağrısı
• Topallama
• Kalça hareketlerinde azalma
• Ayağı dışa çevirerek yürüme
• İç rotasyon hareketinde kısıtlılık
• Hareket sırasında ağrı

Bazı çocuklarda yalnızca diz ağrısı bulunabilir. Diz muayenesi normal olmasına rağmen altta yatan neden kalça hastalığı olabilir. Bu nedenle açıklanamayan diz ağrısı bulunan büyüme çağındaki çocuklarda kalça mutlaka değerlendirilmelidir.

Stabil ve instabil SCFE nedir?

SCFE, çocuğun ayağına yük verebilme durumuna göre iki gruba ayrılır.

Stabil SCFE'de çocuk ağrıya rağmen yürüyebilir veya ayağına basabilir.

İnstabil SCFE'de ise çocuk ayağına yük veremez ve yürüyemez. Bu durum daha ciddi kabul edilir ve femur başının kanlanmasının bozulma riski daha yüksektir.

Bu ayrım tedavi planlaması ve olası komplikasyonlar açısından önem taşır.

Epifiz kayması nasıl teşhis edilir?

Tanı ayrıntılı öykü ve fizik muayene ile başlar.

Muayene sırasında;

• Kalça hareket açıklığı değerlendirilir.
• İç rotasyon hareketi incelenir.
• Yürüyüş analizi yapılır.
• Bacakların duruşu değerlendirilir.
• Ağrının yeri belirlenir.

Tanıyı doğrulamak için kalça röntgeni çekilir. Ön-arka ve uygun yan grafiler büyüme plağındaki kaymanın değerlendirilmesini sağlar.

Bazı erken olgularda veya tanının netleşmediği durumlarda manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir.

Epifiz kayması tanısı konulduğunda neden yük verilmemelidir?

SCFE tanısı düşünülen veya doğrulanan çocuklarda kalçaya yük verilmesi kaymanın ilerlemesine neden olabilir.

Bu nedenle tanı konulduktan sonra çocuk mümkün olduğunca ayağına basmamalı ve ortopedi uzmanı tarafından değerlendirilene kadar yükten korunmalıdır.

Tedavi geciktirilmeden planlanmalıdır.

Epifiz kayması nasıl tedavi edilir?

SCFE'nin tedavisinde temel amaç;

• Kaymanın ilerlemesini durdurmak
• Femur başının kanlanmasını korumak
• Kalça ekleminin mümkün olduğunca normal yapısını korumak
• Uzun dönem kalça fonksiyonlarını sürdürmektir.

Tedavi yöntemi kaymanın derecesine, stabil olup olmamasına ve hastanın yaşına göre belirlenir.

Cerrahi tedavi neden gereklidir?

Epifiz kayması kendiliğinden düzelmez.

Bu nedenle tanı konulan hastaların büyük bölümünde cerrahi tedavi uygulanır.

En sık uygulanan yöntemlerden biri büyüme plağı seviyesindeki kaymanın özel vidalarla sabitlenmesidir. Amaç mevcut kaymayı daha fazla ilerlemeden durdurmaktır.

İleri derecede kaymalarda veya özel durumlarda farklı cerrahi teknikler de uygulanabilir.

Karşı kalça da tedavi edilir mi?

Bazı çocuklarda zaman içerisinde diğer kalçada da epifiz kayması gelişebilir.

Risk faktörleri yüksek olan seçilmiş hastalarda, henüz kayma gelişmemiş karşı kalçanın koruyucu amaçla sabitlenmesi değerlendirilebilir.

Bu karar çocuğun yaşı, büyüme potansiyeli ve risk faktörleri göz önünde bulundurularak verilir.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?

Tedavi sonrasında düzenli takip büyük önem taşır.

İyileşme sürecinde;

• Röntgen kontrolleri yapılır.
• Kemik iyileşmesi değerlendirilir.
• Kalça hareket açıklığı izlenir.
• Kas güçlendirme egzersizleri planlanır.
• Yük verme süreci kontrollü şekilde ilerletilir.
• Spora dönüş zamanı kişiye özel belirlenir.

Tedavi süresi kaymanın derecesine ve uygulanan cerrahi yönteme göre değişebilir.

Tedavi edilmezse ne olabilir?

Tedavi edilmeyen epifiz kayması ilerlemeye devam edebilir.

Bu durum aşağıdaki sorunlara yol açabilir:

• Kalıcı kalça deformitesi
• Hareket kısıtlılığı
• Sürekli ağrı
• Femoroasetabular sıkışma
• Erken yaşta kalça kireçlenmesi
• Yürüme bozukluğu
• Bacak uzunluğu farkı

Bu nedenle erken tanı ve zamanında tedavi oldukça önemlidir.

Olası komplikasyonlar nelerdir?

Her cerrahi girişimde olduğu gibi SCFE tedavisinde de bazı komplikasyonlar görülebilir.

Bunlar arasında;

• Femur başının kanlanmasının bozulması (avasküler nekroz)
• Kıkırdak hasarı
• Kaymanın ilerlemesi
• Femoroasetabular sıkışma
• Erken kalça artrozu
• Enfeksiyon
• İmplantla ilişkili sorunlar

yer alabilir.

Düzenli kontroller sayesinde bu komplikasyonların erken dönemde fark edilmesi mümkün olabilir.

Epifiz kayması önlenebilir mi?

SCFE her zaman önlenebilen bir hastalık değildir.

Ancak;

• Fazla kilonun kontrol altına alınması
• Hormonal hastalıkların düzenli takibi
• Kalça veya diz ağrısıyla birlikte topallayan çocukların gecikmeden değerlendirilmesi

erken tanı açısından önem taşır.

Özellikle açıklanamayan diz ağrısı bulunan ergenlerde kalçanın değerlendirilmesi tanının gecikmesini önleyebilir.

Sık Sorulan Sorular

Epifiz kayması neden diz ağrısı yapar?

Kalça ekleminden kaynaklanan ağrı sinirlerin ortak dağılımı nedeniyle dize yansıyabilir. Bu nedenle bazı çocuklar yalnızca diz ağrısından yakınabilir.

SCFE acil bir hastalık mıdır?

Evet. Özellikle instabil epifiz kayması ortopedik açıdan acil değerlendirme gerektirir. Tanı konulduktan sonra kalçaya yük verilmemesi önemlidir.

Epifiz kayması kendiliğinden düzelir mi?

Hayır. Kayma kendiliğinden düzelmez. Çoğu hastada ilerlemeyi durdurmak amacıyla cerrahi tedavi uygulanır.

Ameliyattan sonra çocuk tekrar spor yapabilir mi?

Kemik iyileşmesi tamamlandıktan ve ortopedi uzmanı tarafından uygun görüldükten sonra birçok çocuk kontrollü şekilde spor aktivitelerine dönebilir. Dönüş zamanı hastalığın derecesine ve tedavi sürecine göre değişebilir.

Sonuç

Epifiz kayması (SCFE), büyüme çağındaki çocuk ve ergenlerde görülen, erken tanı gerektiren önemli bir kalça hastalığıdır. Kalça, kasık veya diz ağrısıyla birlikte gelişen topallama durumunda bu hastalık akılda tutulmalıdır. Tanı konulduktan sonra kalçaya yük verilmemesi ve uygun cerrahi tedavinin geciktirilmeden planlanması, kalça ekleminin korunması ve uzun dönem fonksiyonların sürdürülmesi açısından büyük önem taşır.