Bacak Uzunluk Farkı Nedir?

Bacak uzunluk farkı, sağ ve sol alt ekstremite arasında ölçülebilir uzunluk farkı bulunmasıdır. Bu fark kalça, uyluk kemiği, kaval kemiği, ayak bileği veya ayak seviyesindeki yapısal değişikliklerden kaynaklanabilir.

Ortopedik değerlendirmede iki farklı uzunluk farkından söz edilir:

• Gerçek bacak uzunluk farkı: Femur veya tibia gibi kemiklerden birinin karşı tarafa göre gerçekten daha kısa ya da uzun olmasıdır.
• Fonksiyonel bacak uzunluk farkı: Kemik uzunlukları birbirine yakın olmasına rağmen pelvis eğikliği, omurga eğriliği, kalça kontraktürü, diz büküklüğü veya ayak deformitesi nedeniyle bir bacağın kısa görünmesidir.

Tedavi planlanmadan önce farkın gerçek mi yoksa fonksiyonel mi olduğunun belirlenmesi gerekir.

Bacak Uzunluk Farkı Neden Oluşur?

Bacaklar arasındaki uzunluk farkı doğuştan olabileceği gibi sonradan da gelişebilir.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Doğumsal femur veya tibia kısalığı
• Fibula veya tibia gelişim bozuklukları
• Büyüme plağı yaralanmaları
• Çocukluk çağında geçirilen kırıklar
• Yanlış kaynamış veya kısalarak kaynamış kırıklar
• Kemik enfeksiyonları
• Kemik tümörleri ve tümör cerrahileri
• Kalça çıkığı veya kalça gelişim bozuklukları
• Serebral palsi ve diğer nöromüsküler hastalıklar
• Diz, kalça veya ayak bileği kontraktürleri
• Kalça protezi veya diğer ortopedik ameliyatlar
• Omurga eğriliği ve pelvis dengesizliği

Çocuklarda büyüme plaklarının etkilenmesi, farkın yıllar içerisinde artmasına neden olabilir.

Bacak Uzunluk Farkının Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler farkın miktarına, oluşma hızına ve hastanın yaşına göre değişir. Bazı kişilerde hafif bir fark hiçbir şikâyet oluşturmazken, bazı hastalarda daha küçük farklar bile belirgin yakınmalara yol açabilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Topallama
• Bir ayağın parmak ucuna basma
• Pelviste eğiklik
• Omuz seviyelerinde eşitsizlik
• Bel, kalça veya diz ağrısı
• Uzun yürüyüşlerde çabuk yorulma
• Bir ayakkabının diğerinden daha fazla aşınması
• Ayakta dururken ağırlığı tek tarafa verme
• Koşma ve spor sırasında dengesizlik
• Çocuklarda yürümenin asimetrik görünmesi

Uzunluk farkı arttıkça vücut dengeyi sağlamak için omurga, pelvis ve eklemler üzerinden telafi mekanizmaları geliştirebilir.

Bacak Uzunluk Farkı Nasıl Ölçülür?

Değerlendirme ayrıntılı ortopedik muayene ile başlar. Hekim, hastanın ayakta duruşunu ve yürüyüşünü gözlemler; kalça, diz ve ayak bileği hareketlerini inceler.

Klinik ölçümde kullanılan yöntemlerden bazıları şunlardır:

• Leğen kemiği ile ayak bileği arasının mezura ile ölçülmesi
• Ayakta dururken kısa tarafın altına farklı kalınlıklarda blok yerleştirilmesi
• Pelvis seviyesinin dengelenmesi
• Kalça ve diz kontraktürlerinin değerlendirilmesi
• Ayak deformitelerinin incelenmesi

Klinik ölçümler yol gösterici olsa da kesin planlama için radyolojik ölçüm gerekebilir.

Tanıda Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?

Bacak uzunluk farkının kaynağını ve miktarını belirlemek amacıyla şu yöntemlerden yararlanılabilir:

• Ayakta çekilen uzun bacak grafisi
• Telemetri grafisi
• Direkt röntgen
• Bilgisayarlı tomografi
• Düşük dozlu üç boyutlu görüntüleme sistemleri
• Gerekli durumlarda manyetik rezonans görüntüleme

Ayakta çekilen uzun bacak grafileri, yalnızca uzunluğu değil, bacağın mekanik eksenini ve eşlik eden kemik eğriliklerini de değerlendirmeye yardımcı olur.

Çocuklarda Bacak Uzunluk Farkı Neden Yakından Takip Edilir?

Çocuklarda mevcut uzunluk farkı büyüme boyunca sabit kalabilir veya giderek artabilir. Bu nedenle yalnızca o gün yapılan ölçüm yeterli değildir.

Takip sırasında;

• Bacak uzunlukları düzenli aralıklarla ölçülür.
• Büyüme plakları değerlendirilir.
• Gelecekte oluşabilecek fark tahmin edilir.
• Kemik eğrilikleri araştırılır.
• Cerrahi gerekiyorsa uygun zamanlama planlanır.

Tedavi kararı çoğu zaman çocuğun mevcut farkına değil, büyüme tamamlandığında beklenen farka göre verilir.

Her Bacak Uzunluk Farkı Tedavi Edilmeli midir?

Hayır. Hafif ve belirti oluşturmayan farklarda düzenli takip yeterli olabilir. Tedavi gerekliliği tek başına santimetre ölçümüne göre belirlenmez.

Karar verilirken şu faktörler dikkate alınır:

• Uzunluk farkının miktarı
• Hastanın yaşı
• Büyümenin devam edip etmediği
• Yürüme bozukluğu bulunması
• Ağrı ve fonksiyon kaybı
• Eşlik eden kemik deformitesi
• Farkın ilerleme olasılığı
• Hastanın günlük yaşam beklentileri

Bazı hastalarda küçük farklar belirgin şikâyet oluştururken, bazı hastalar daha fazla farka uyum sağlayabilir.

Cerrahi Dışı Tedavi Seçenekleri

Hafif ve orta düzeydeki farklarda cerrahi dışı yöntemler tercih edilebilir.

Başlıca seçenekler şunlardır:

• Ayakkabı içine yerleştirilen yükseltici
• Ayakkabı tabanına dışarıdan yapılan yükseltme
• Kişiye özel tabanlık
• Fizik tedavi
• Kas güçlendirme egzersizleri
• Germe programları
• Duruş ve yürüme eğitimi

Yükseltinin miktarı, uzunluk farkı ve hastanın uyumuna göre belirlenir. Farkın tamamının bir anda telafi edilmesi her hastada gerekli olmayabilir.

Cerrahi Tedavi Ne Zaman Gerekir?

Belirgin, ilerleyici veya günlük yaşamı etkileyen uzunluk farklarında cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

Uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

• Kısa bacağın kemik uzatma ameliyatı
• Uzun bacağın büyümesinin kontrollü biçimde yavaşlatılması
• Seçilmiş vakalarda uzun kemiğin kısaltılması
• Eşlik eden kemik eğriliğinin osteotomiyle düzeltilmesi
• Yanlış kaynamış kırıkların yeniden hizalanması

Cerrahi yöntem hastanın yaşına, farkın miktarına, büyüme potansiyeline ve kemik yapısına göre kişiye özel olarak seçilir.

Kemik Uzatma Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Kemik uzatma ameliyatında kısa olan femur veya tibia kontrollü olarak kesilir. Ardından kemiği yavaş ve düzenli biçimde uzatmaya yarayan bir sistem yerleştirilir.

Bu amaçla;

• Eksternal fiksatörler
• Kemik içi uzayabilen çiviler
• Kombine sistemler

kullanılabilir.

Ameliyattan sonraki bekleme döneminin ardından kemik günlük küçük miktarlarda uzatılır. Kemik uçları arasındaki boşlukta yeni kemik oluşurken kaslar, sinirler ve diğer yumuşak dokular da sürece uyum sağlamaya çalışır.

Bu dönemde düzenli röntgen kontrolü ve yoğun fizik tedavi büyük önem taşır.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

İyileşme süresi uygulanan yönteme ve planlanan uzatma miktarına göre değişir.

Süreçte genellikle;

• Koltuk değneği veya yürüteç kullanılır.
• Ayağa verilecek yük kontrollü artırılır.
• Düzenli fizik tedavi uygulanır.
• Eklem hareketleri yakından takip edilir.
• Yeni kemiğin oluşumu röntgenlerle değerlendirilir.
• Kas kısalığı ve sinir gerilmesi açısından kontrol yapılır.
• Günlük yaşama dönüş aşamalı planlanır.

Uzatma tamamlandıktan sonra yeni kemiğin sertleşmesi için ek bir bekleme dönemi gerekir.

Bacak Uzunluk Farkı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Hafif farklar uzun dönemde sorun oluşturmayabilir. Ancak belirgin ve telafi edilemeyen farklar zamanla iskelet sisteminde dengesiz yüklenmeye neden olabilir.

Olası sorunlar şunlardır:

• Kalıcı topallama
• Pelvis eğikliği
• Fonksiyonel omurga eğriliği
• Bel ve kalça ağrısı
• Diz ve ayak bileğinde aşırı yüklenme
• Kas dengesizliği
• Spor performansında azalma
• Erken eklem aşınması

Her hastada bu sorunların gelişeceği söylenemez. Risk, farkın miktarı ve kişinin buna nasıl uyum sağladığıyla ilişkilidir.

Sık Sorulan Sorular

Bacaklar arasında küçük bir uzunluk farkı normal midir?

Evet. Pek çok kişide hafif uzunluk farkı bulunabilir ve bu durum hiçbir belirti oluşturmayabilir. Şikâyet, topallama veya belirgin asimetri varsa ortopedik değerlendirme önerilir.

Bacak uzunluk farkı bel ağrısı yapar mı?

Belirgin uzunluk farkı pelvis ve omurga dengesini etkileyerek bel ağrısına katkıda bulunabilir. Ancak bel ağrısının birçok farklı nedeni olabileceği için ayrıntılı değerlendirme gerekir.

Tabanlık bacak uzunluk farkını düzeltir mi?

Tabanlık veya ayakkabı yükseltisi kemiği uzatmaz. Ancak kısa tarafı destekleyerek pelvis dengesini ve yürüme düzenini iyileştirebilir.

Çocuklarda bacak uzunluk farkı kendiliğinden geçer mi?

Nedene göre değişir. Bazı hafif farklar sabit kalabilirken, büyüme plağı hasarı veya doğumsal kısalıklarda fark zamanla artabilir. Bu nedenle düzenli takip gerekir.

Bacak uzatma ameliyatı kalıcı mıdır?

Yeni kemik yeterli şekilde oluşup kaynadığında elde edilen uzunluk kalıcı olabilir. Ancak süreç uzun ve zahmetlidir; fizik tedaviye uyum ve düzenli takip sonuç üzerinde belirleyicidir.

Bacak uzunluk farkı ile kemik eğriliği aynı şey midir?

Hayır. Uzunluk farkı bir bacağın diğerinden kısa veya uzun olmasıdır. Kemik eğriliği ise kemiğin eksenindeki şekil bozukluğudur. Bazı hastalarda bu iki durum birlikte bulunabilir.

Bacak uzunluk farkı, hafif olgularda yalnızca takip gerektiren, belirgin olgularda ise yürüme ve eklem sağlığını etkileyebilen bir ortopedik sorundur. Doğru tedavi için farkın miktarının, kaynağının ve büyüme sürecindeki değişimin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi gerekir. Topallama, pelvis eğikliği, ayakkabılarda farklı aşınma veya bacaklar arasında belirgin uzunluk farkı fark edildiğinde deformite ve uzuv rekonstrüksiyonu alanında deneyimli bir ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulmalıdır.