Distal radius nedir?

Ön kol, radius ve ulna adı verilen iki uzun kemikten meydana gelir. Radius kemiği ön kolun başparmak tarafında bulunur. Bu kemiğin el bileğine yakın olan alt bölümü distal radius olarak adlandırılır.

Distal radius, el bileğindeki küçük kemiklerle eklem yaparak el bileğinin hareketlerine ve yük taşıma kapasitesine katkıda bulunur. Elin kavrama gücü, ön kolun içe ve dışa dönme hareketleri ile günlük yaşam aktivitelerinin rahat biçimde yapılabilmesi için bu bölgenin anatomik diziliminin korunması önemlidir.

Yanlış pozisyonda kaynayan bir distal radius kırığı yalnızca el bileğinde şekil bozukluğuna değil; hareket kısıtlılığına, kavrama gücünde azalmaya ve ön kolun dönme hareketlerinde zorlanmaya da neden olabilir.

Radius alt uç kırıkları neden oluşur?

Distal radius kırıklarının en yaygın nedeni, açık el üzerine düşmedir. Kişi düşerken refleks olarak elini yere uzattığında oluşan kuvvet, avuç içinden el bileğine ve radius kemiğine aktarılır.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Açık el üzerine düşme
• Merdivenden veya yüksekten düşme
• Trafik kazaları
• Bisiklet ve motosiklet kazaları
• Spor yaralanmaları
• El bileğine doğrudan darbe alınması
• İş kazaları
• Osteoporoza bağlı düşük enerjili düşmeler
• Kemik yapısını zayıflatan bazı hastalıklar

Kırığın şekli ve kemik parçalarının yer değiştirme yönü; düşme sırasında el bileğinin pozisyonuna, kemiğe aktarılan kuvvetin büyüklüğüne ve hastanın kemik kalitesine göre değişebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Distal radius kırıkları özellikle genç ve aktif bireyler ile ileri yaştaki hastalarda görülür. Ancak bu iki grupta yaralanmanın oluş mekanizması genellikle farklıdır.

Genç hastalarda yüksek enerjili travmalar daha sık görülür. Spor kazaları, yüksekten düşmeler ve trafik kazaları sonucunda eklem yüzeyini etkileyen, parçalı veya açık kırıklar meydana gelebilir.

İleri yaş grubunda ise osteoporoz önemli bir risk faktörüdür. Özellikle menopoz sonrası kadınlarda kemik yoğunluğunun azalması nedeniyle basit bir düşme sonucunda bile distal radius kırığı gelişebilir.

Risk grubunda bulunan kişiler şunlardır:

• Osteoporozu olan bireyler
• Menopoz sonrası kadınlar
• Denge problemi bulunan kişiler
• Düşme riski yüksek yaşlılar
• Sporcular
• Bisiklet ve motosiklet kullanıcıları
• Yüksekten çalışma gerektiren meslek grupları
• Daha önce kırık geçirmiş hastalar

İleri yaştaki bir hastada düşük enerjili travma sonrasında distal radius kırığı oluşması, kemik yoğunluğunun ve osteoporoz riskinin ayrıca değerlendirilmesini gerektirebilir.

Distal radius kırıklarının türleri nelerdir?

Distal radius kırıkları, kırık hattının yerleşimine, eklem yüzeyiyle ilişkisine, parçalanma derecesine ve kemik parçalarının yer değiştirme yönüne göre sınıflandırılabilir.

Eklem dışı kırıklar

Kırık hattı el bileği eklem yüzeyine ulaşmaz. Eklem kıkırdağı doğrudan etkilenmese de radius kemiğinin uzunluğu veya açısı bozulabilir.

Eklem içi kırıklar

Kırık hattı el bileği eklem yüzeyine uzanır. Eklem yüzeyinde basamaklanma veya boşluk oluşması, ilerleyen dönemde ağrıya, hareket kısıtlılığına ve eklem kireçlenmesine zemin hazırlayabilir.

Parçalı kırıklar

Radius kemiğinin alt bölümü birden fazla parçaya ayrılmıştır. Özellikle kemik kalitesi düşük hastalarda kırığın uygun pozisyonda tutulması daha zor olabilir.

Açık kırıklar

Kırık bölgesi, ciltte meydana gelen yara aracılığıyla dış ortamla bağlantılıdır. Enfeksiyon riski bulunduğundan acil değerlendirme ve tedavi gerekir.

Colles kırığı nedir?

Colles kırığı, distal radius kırıklarının en sık bilinen türlerinden biridir. Genellikle el bileği geriye doğru açık durumdayken avuç içi üzerine düşme sonucunda meydana gelir.

Bu kırıkta distal kemik parçası el sırtı yönüne doğru yer değiştirir. Yer değiştirme belirgin olduğunda el bileğinde “çatal sırtı” olarak tarif edilen bir şekil bozukluğu görülebilir.

Smith kırığı nedir?

Smith kırığında distal kemik parçası avuç içi yönüne doğru yer değiştirir. Çoğunlukla el bileği bükülü durumdayken el üzerine düşme veya el bileğinin arka kısmına doğrudan darbe alınması sonucunda oluşur.

Kemik parçasının yer değiştirme yönü Colles kırığının tersi olduğu için bazı kaynaklarda ters Colles kırığı olarak da adlandırılır.

Barton kırığı nedir?

Barton kırığı, distal radiusun eklem yüzeyini etkileyen ve el bileği ekleminin kısmen yer değiştirmesinin eşlik edebildiği bir kırık türüdür.

Eklem yüzeyinin etkilenmesi ve kırığın çoğunlukla stabil olmaması nedeniyle ayrıntılı değerlendirme gerekir. Bilgisayarlı tomografi, kırık parçalarının ve eklem yüzeyinin değerlendirilmesinde cerrahi planlamaya yardımcı olabilir.

Radius stiloid kırığı nedir?

Radius stiloidi, radius kemiğinin el bileğinin başparmak tarafında bulunan kemik çıkıntısıdır. Bu bölgedeki kırıklar tek başına oluşabileceği gibi el bileği bağ yaralanmaları veya diğer kırıklarla birlikte de görülebilir.

Kırık parçasının yer değiştirmesi, eklem yüzeyinin etkilenmesi ve eşlik eden bağ hasarı tedavi kararında önem taşır.

Distal radius kırığının belirtileri nelerdir?

Belirtiler kırığın tipi, yer değiştirme miktarı ve eşlik eden yaralanmalara göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• El bileğinde ani başlayan ağrı
• Şişlik
• Morarma
• El bileğinde şekil bozukluğu
• Bileği hareket ettirmekte zorlanma
• Parmak hareketleriyle artan ağrı
• Kavrama gücünde azalma
• Kırık bölgesinde hassasiyet
• Uyuşma veya karıncalanma
• Parmaklarda soğukluk ya da renk değişikliği

Belirgin şekil bozukluğu, açık yara, parmaklarda hissizlik, dolaşım bozukluğu veya giderek artan ağrı bulunması durumunda hasta gecikmeden değerlendirilmelidir.

Radius alt uç kırıkları nasıl teşhis edilir?

Tanı, yaralanmanın oluş şeklinin öğrenilmesi ve ayrıntılı fizik muayene ile başlar.

Muayene sırasında:

• El bileğindeki şişlik ve şekil bozukluğu değerlendirilir.
• Cilt bütünlüğü kontrol edilir.
• Ağrılı ve hassas bölgeler belirlenir.
• Parmak hareketleri incelenir.
• Elin dolaşımı kontrol edilir.
• Sinir fonksiyonları değerlendirilir.
• Ön kol ve dirsek eşlik eden yaralanmalar açısından muayene edilir.

Tanıyı doğrulamak amacıyla çoğunlukla direkt röntgen kullanılır. Röntgen görüntülerinde kırığın yeri, parçalanma derecesi, yer değiştirme yönü, radiusun uzunluğu ve el bileğinin genel dizilimi değerlendirilir.

Eklem içine uzanan, çok parçalı veya cerrahi planlama gerektiren kırıklarda bilgisayarlı tomografi istenebilir. BT, eklem yüzeyindeki basamaklanma ve kırık parçalarının konumu hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir.

Manyetik rezonans görüntüleme ise her hastada gerekli değildir. Bağ, tendon, kıkırdak veya el bileğinin diğer yumuşak dokularında eşlik eden bir yaralanmadan şüphelenildiğinde tercih edilebilir.

Distal radius kırıklarında ilk müdahale nasıl olmalıdır?

Yaralanma sonrasında el bileği mümkün olduğunca hareketsiz tutulmalıdır. Şişlik ilerlemeden önce yüzük, saat ve bileklik gibi takıların çıkarılması önemlidir.

Sağlık kuruluşuna ulaşıncaya kadar:

• El bileği zorlanmamalıdır.
• Kırık elle düzeltilmeye çalışılmamalıdır.
• El ve bilek kalp seviyesinin üzerinde tutulabilir.
• Cilde doğrudan temas etmeyecek şekilde soğuk uygulanabilir.
• Uygun bir atel veya destek kullanılabilir.
• En kısa sürede ortopedi değerlendirmesi yapılmalıdır.

Açık yara bulunması hâlinde yaranın üzerine temiz bir örtü yerleştirilmeli, dışarıda görülen kemik dokusu içeri itilmeye çalışılmamalıdır.

Distal radius kırıkları nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı oluşturulurken şu faktörler birlikte değerlendirilir:

• Kırığın yer değiştirme miktarı
• Eklem yüzeyinin etkilenmesi
• Kırığın parçalı olup olmaması
• Kırığın stabilitesi
• Hastanın yaşı
• Kemik kalitesi
• Baskın elin etkilenmesi
• Hastanın mesleki ve sportif beklentileri
• Eşlik eden sinir, tendon veya bağ yaralanmaları

Yer değiştirmemiş ve stabil kırıkların önemli bir bölümü cerrahi uygulanmadan tedavi edilebilir. Yer değiştirmiş kırıklarda ise kemik parçalarının uygun konuma getirilmesi gerekebilir.

Cerrahi dışı tedavi nasıl uygulanır?

Yer değiştirmemiş veya kabul edilebilir dizilime sahip stabil kırıklarda atel ya da alçı tedavisi uygulanabilir.

Cerrahi dışı tedavi sürecinde:

• Atel veya alçı kullanılır.
• Şişlik ve ağrı kontrol altına alınır.
• Parmak hareketlerinin korunması sağlanır.
• Belirli aralıklarla kontrol röntgenleri çekilir.
• Kırığın pozisyonunu koruyup korumadığı değerlendirilir.
• Uygun zamanda el bileği hareketlerine başlanır.
• Kas gücü ve kavrama fonksiyonu egzersizlerle geliştirilir.

İlk günlerde şişliğin artma ihtimali nedeniyle genellikle atel tercih edilebilir. Şişlik azaldıktan sonra uygun hastalarda dairesel alçıya geçilebilir.

Kapalı redüksiyon nedir?

Kapalı redüksiyon, yer değiştirmiş kırık parçalarının ameliyat kesisi yapılmadan elle uygun konuma getirilmesi işlemidir. İşlem sırasında ağrı kontrolü için lokal anestezi, sedasyon veya farklı anestezi yöntemlerinden yararlanılabilir.

Kırık uygun pozisyona getirildikten sonra alçı ya da atel uygulanır. Ardından röntgen çekilerek dizilim kontrol edilir. Kırığın takip sırasında yeniden yer değiştirmesi durumunda cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

Ameliyat hangi durumlarda önerilir?

Her distal radius kırığı ameliyat gerektirmez. Ancak bazı kırıklarda anatomik dizilimi ve el bileği fonksiyonlarını korumak amacıyla cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Cerrahi gerektirebilecek durumlar şunlardır:

• Kapalı redüksiyonla uygun dizilimin sağlanamaması
• Kırığın alçı içinde yeniden yer değiştirmesi
• Eklem yüzeyinde belirgin basamaklanma
• İleri derecede parçalı ve instabil kırıklar
• Açık kırıklar
• El bileği ekleminin yer değiştirdiği Barton kırıkları
• Damar, sinir veya tendon yaralanmasının eşlik etmesi
• Aktif hastalarda fonksiyonu etkileyebilecek belirgin deformite
• Her iki el bileğini etkileyen bazı kırıklar

Cerrahi karar yalnızca röntgen görüntüsüne göre verilmez. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, kemik kalitesi, günlük yaşam ihtiyaçları ve tedaviden beklentileri de dikkate alınır.

Cerrahi tedavi nasıl yapılır?

Cerrahi yöntemin seçimi kırığın şekline ve hastanın özelliklerine göre belirlenir.

Uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

• Plak ve vida ile tespit
• Volar kilitli plak uygulaması
• Perkütan tellerle tespit
• Dışarıdan sabitleyici sistemler
• Vida ile kırık parçasının tespiti
• Gerektiğinde birden fazla yöntemin birlikte uygulanması

Plak ve vida uygulamasında kırık parçaları uygun konuma getirilerek metal implantlarla sabitlenir. Avuç içi tarafından yerleştirilen volar kilitli plaklar, özellikle instabil distal radius kırıklarında sık kullanılan yöntemlerden biridir.

Cerrahinin temel amacı, el bileğinin anatomik dizilimini mümkün olduğunca yeniden sağlamak ve kontrollü rehabilitasyona uygun bir stabilite oluşturmaktır.

Tedavi sonrası iyileşme süreci nasıldır?

İyileşme süresi kırığın yapısına, uygulanan tedaviye, hastanın yaşına ve kemik kalitesine göre değişir. Kemik kaynaması gerçekleşse bile el bileğinin hareket açıklığı ve kas gücünün tam olarak kazanılması daha uzun sürebilir. Bazı hastalarda tüm aktivitelere dönüş birkaç ayı bulabilir.

Rehabilitasyon sürecinde:

• Parmak hareketlerine erken dönemde başlanır.
• Şişliği azaltmaya yönelik uygulamalar yapılır.
• Uygun zamanda el bileği hareketleri başlatılır.
• Ön kolun içe ve dışa dönme hareketleri çalıştırılır.
• Kavrama gücünü artıran egzersizler uygulanır.
• Günlük yaşam aktivitelerine kademeli dönüş sağlanır.
• Ağır kaldırma ve spora dönüş, kırığın kaynama durumuna göre planlanır.

Egzersizlerin kontrolsüz veya erken dönemde zorlayıcı biçimde yapılması ağrıyı artırabilir. Rehabilitasyon programı, uygulanan tedavi yöntemine göre ortopedi uzmanı ve fizyoterapist tarafından planlanmalıdır.

Distal radius kırıklarının komplikasyonları nelerdir?

Uygun takip ve tedaviye rağmen bazı hastalarda komplikasyonlar gelişebilir.

Olası komplikasyonlar şunlardır:

• Kırığın yanlış pozisyonda kaynaması
• Geç kaynama veya kaynamama
• El bileğinde hareket kısıtlılığı
• Kavrama gücünde azalma
• Kronik ağrı
• Parmaklarda şişlik ve sertlik
• Sinir sıkışması
• Tendon tahrişi veya tendon yaralanması
• Eklem yüzeyi etkilenmişse kireçlenme
• Kompleks bölgesel ağrı sendromu
• Enfeksiyon
• İmplantla ilişkili sorunlar

Parmaklarda artan uyuşma, şiddetli ağrı, renk değişikliği veya alçı içinde aşırı sıkışma hissi oluşması durumunda erken değerlendirme önemlidir.

Distal radius kırıkları önlenebilir mi?

Her kırığı önlemek mümkün olmasa da düşme ve kemik zayıflığına bağlı kırık riski azaltılabilir.

Koruyucu öneriler şunlardır:

• Ev içindeki düşme risklerini azaltmak
• Kaygan zeminlerde dikkatli olmak
• Denge ve kas güçlendirme egzersizleri yapmak
• Spor sırasında uygun koruyucu ekipman kullanmak
• Bisiklet ve motosiklet kullanırken gerekli önlemleri almak
• Osteoporoz açısından değerlendirilmek
• Kemik sağlığını destekleyen beslenme ve yaşam alışkanlıkları edinmek
• Görme ve denge sorunlarını ihmal etmemek

Sık Sorulan Sorular

Distal radius kırığı her zaman ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Yer değiştirmemiş veya kabul edilebilir pozisyonda bulunan stabil kırıkların önemli bir bölümü alçı ya da atel ile tedavi edilebilir. Cerrahi tedavi daha çok instabil, eklem içi, açık veya belirgin yer değiştirmiş kırıklarda değerlendirilir.

Alçıdaki kırık tekrar kayabilir mi?

Evet. Özellikle parçalı ve instabil kırıklar alçı uygulandıktan sonra yeniden yer değiştirebilir. Bu nedenle tedavinin ilk haftalarında kontrol muayeneleri ve röntgenler önemlidir.

Parmakları hareket ettirmek gerekir mi?

Doktor tarafından aksi belirtilmedikçe parmakların kontrollü biçimde hareket ettirilmesi şişliğin ve eklem sertliğinin azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak hareketler ağrıyı belirgin artıracak şekilde zorlanmamalıdır.

Plak ve vidaların çıkarılması gerekir mi?

Her hastada implantların çıkarılması gerekmez. Ağrı, tendon tahrişi, implantın belirgin hissedilmesi veya başka bir tıbbi gereklilik bulunması durumunda çıkarma işlemi değerlendirilebilir.

El bileği tamamen eski hâline döner mi?

Birçok hasta uygun tedavi ve düzenli rehabilitasyon sonrasında günlük yaşamına dönebilir. Ancak sonuç; kırığın şiddetine, eklem yüzeyinin etkilenmesine, hastanın yaşına ve rehabilitasyona uyumuna göre değişebilir.

Kırık sonrasında osteoporoz araştırılmalı mıdır?

Özellikle ileri yaştaki bireylerde basit bir düşme sonucunda distal radius kırığı oluşmuşsa kemik yoğunluğu ve osteoporoz riski değerlendirilmelidir.

Sonuç

Radius alt uç kırıkları, el bileğinin hareketlerini ve elin günlük kullanımını doğrudan etkileyebilen yaygın ortopedik yaralanmalardır. Kırığın eklem yüzeyine uzanması, parçalanma derecesi, yer değiştirme miktarı ve hastanın kemik kalitesi tedavi yönteminin belirlenmesinde önemli rol oynar.

Stabil ve uygun dizilime sahip kırıklar alçı veya atel ile tedavi edilebilirken, instabil ve eklem yüzeyini etkileyen seçilmiş kırıklarda cerrahi yöntemler gerekebilir. Erken tanı, düzenli radyolojik takip ve uygun rehabilitasyon sayesinde el bileği hareketlerinin, kavrama gücünün ve günlük yaşam fonksiyonlarının yeniden kazanılması hedeflenir.