El kemikleri nelerdir?

El iskeleti üç ana bölümden oluşur.

Karpal kemikler

El bileğini oluşturan sekiz küçük kemiktir. Bunlardan en sık kırılanı skafoid kemiğidir.

Metakarpal kemikler

El bileği ile parmaklar arasında bulunan beş uzun kemiktir. Yumruk atma sonrasında en sık beşinci metakarpal kemik kırılır ve bu yaralanma halk arasında "boksör kırığı" olarak bilinir.

Falankslar (Parmak kemikleri)

Her parmak üç, başparmak ise iki kemikten oluşur. Parmak kırıkları el travmaları arasında oldukça sık görülmektedir.

El kırıkları neden oluşur?

El kırıkları çoğunlukla travma sonucunda gelişir.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Açık el üzerine düşme
• Yumruk atma
• Spor yaralanmaları
• İş kazaları
• Trafik kazaları
• Parmakların sıkışması
• Ezilme yaralanmaları
• Doğrudan darbe
• Yüksek enerjili travmalar

Skafoid kırıkları çoğunlukla el üzerine düşme sonrasında görülürken, boksör kırıkları genellikle yumruk atılması sonucunda meydana gelir.

Skafoid kırığı nedir?

Skafoid, el bileğinin başparmak tarafında bulunan önemli karpal kemiklerden biridir. El bileğinin hareketlerinde ve yük aktarımında önemli görev üstlenir.

Skafoid kırıkları çoğunlukla açık el üzerine düşme sonrasında meydana gelir.

Bu kırıkların önemli özelliklerinden biri, kemiğin kan dolaşımının sınırlı olması nedeniyle kaynamasının diğer kırıklara göre daha uzun sürebilmesidir. Tanı konulamayan veya tedavisi geciken skafoid kırıkları kaynamama ve el bileğinde kireçlenme gibi sorunlara yol açabilir.

Boksör kırığı nedir?

Boksör kırığı, en sık beşinci metakarpal kemiğin boyun kısmında meydana gelen kırıklardır.

Genellikle:

• Yumruk atılması
• Sert bir cisme vurulması
• Spor yaralanmaları

sonrasında gelişir.

El sırtında şişlik, küçük parmak tarafında ağrı ve yumruk yaparken şekil bozukluğu görülebilir.

Parmak kırıkları nelerdir?

Parmak kırıkları;

• Parmak ucunda
• Orta boğumda
• Parmağın tabanında
• Eklem içine uzanan bölgelerde

oluşabilir.

Bazı kırıklara tendon yaralanmaları, bağ hasarları veya çıkıklar da eşlik edebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

El kırıkları her yaş grubunda görülebilir.

Risk grubunda bulunan kişiler şunlardır:

• Temas sporlarıyla uğraşan sporcular
• İş makineleri kullanan çalışanlar
• İnşaat çalışanları
• Motosiklet ve bisiklet kullanıcıları
• Genç erişkin erkekler
• Düşme riski yüksek yaşlı bireyler
• El becerisi gerektiren meslek grupları

El kırıklarının belirtileri nelerdir?

Belirtiler kırığın yerine göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• El veya parmakta ani ağrı
• Şişlik
• Morarma
• Hassasiyet
• Hareket sırasında ağrı
• Kavrama gücünde azalma
• Şekil bozukluğu
• Parmak hareketlerinde kısıtlılık
• Yumruk yapamama
• Bazı hastalarda uyuşma veya karıncalanma

Skafoid kırıklarında başparmak tabanındaki "anatomik enfiye çukuru" bölgesinde hassasiyet önemli bir muayene bulgusudur.

El kırıkları nasıl teşhis edilir?

Tanı ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene ile başlar.

Muayene sırasında:

• Ağrılı bölge değerlendirilir.
• Şişlik ve şekil bozukluğu incelenir.
• Parmak hareketleri değerlendirilir.
• Tendon fonksiyonları kontrol edilir.
• Damar ve sinir muayenesi yapılır.
• Parmak diziliminde dönme bozukluğu araştırılır.

Tanıyı doğrulamak amacıyla şu görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır:

• Direkt röntgen
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)

Skafoid kırıklarında ilk röntgen normal görünebilir. Klinik şüphe devam ediyorsa ileri görüntüleme yöntemleri veya kısa süre sonra kontrol röntgenleri gerekebilir.

El kırıkları nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı hazırlanırken;

• Kırığın bulunduğu kemik
• Yer değiştirme miktarı
• Eklem yüzeyinin etkilenmesi
• Hastanın yaşı
• Mesleği
• Baskın elin etkilenmesi
• Eşlik eden tendon ve bağ yaralanmaları

birlikte değerlendirilir.

Cerrahi dışı tedavi seçenekleri şunlardır:

• Atel uygulaması
• Alçı tedavisi
• Ağrı kontrolüne yönelik ilaç tedavisi
• Soğuk uygulama
• Parmak hareket egzersizleri
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon
• Düzenli radyolojik takip

Yer değiştirmemiş birçok skafoid, metakarpal ve parmak kırığı cerrahi uygulanmadan tedavi edilebilir.

Ameliyat hangi durumlarda önerilir?

Her el kırığı ameliyat gerektirmez.

Cerrahi tedavi aşağıdaki durumlarda değerlendirilebilir:

• Belirgin yer değiştirmiş kırıklar
• Açık kırıklar
• Eklem içine uzanan kırıklar
• Parmaklarda dönme deformitesi oluşturan kırıklar
• Kaynamama gelişen skafoid kırıkları
• Çok parçalı kırıklar
• Tendon veya bağ yaralanmalarının eşlik ettiği olgular
• Cerrahi dışı tedavi ile stabilitenin sağlanamadığı kırıklar

Cerrahi karar hastanın fonksiyonel beklentileri ve kırığın özellikleri birlikte değerlendirilerek verilir.

Cerrahi tedavi nasıl yapılır?

Kırığın tipine göre farklı yöntemler uygulanabilir.

Bunlar arasında:

• Plak ve vida ile tespit
• Herbert vidası ile skafoid tespiti
• Kirschner telleri (K-teli)
• Mini plak sistemleri
• Vida ile tespit
• Açık redüksiyon ve internal tespit (ORIF)

Cerrahinin amacı kemiklerin anatomik dizilimini sağlayarak el fonksiyonlarını korumaktır.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?

El kırıklarında rehabilitasyon tedavinin önemli bir parçasıdır.

İyileşme sürecinde:

• Atel veya koruyucu destek kullanılabilir.
• Parmak hareketlerine erken dönemde başlanır.
• El bileği hareket açıklığı artırılır.
• Kavrama egzersizleri uygulanır.
• İnce motor becerileri geliştiren çalışmalar yapılır.
• Günlük yaşama dönüş aşamalı olarak planlanır.

El ve parmaklarda uzun süre hareketsizlik oluşması eklem sertliğine neden olabileceğinden, uygun zamanda kontrollü hareketlere başlanması önemlidir.

El kırıklarının olası komplikasyonları nelerdir?

Tedavi sürecinde bazı komplikasyonlar gelişebilir.

Bunlar arasında:

• Geç kaynama
• Kaynamama
• Yanlış pozisyonda kaynama
• El bileğinde veya parmaklarda hareket kısıtlılığı
• Kavrama gücünde azalma
• Tendon yapışıklıkları
• Eklem sertliği
• Sinir yaralanmaları
• Enfeksiyon
• Travma sonrası kireçlenme

Skafoid kırıklarında gecikmiş tanı, avasküler nekroz ve kaynamama riskini artırabilir.

El kırıkları önlenebilir mi?

Her yaralanmayı önlemek mümkün olmasa da risk azaltılabilir.

Koruyucu öneriler şunlardır:

• Spor sırasında koruyucu ekipman kullanmak
• Yumruk atmayı gerektiren davranışlardan kaçınmak
• İş güvenliği kurallarına uymak
• Düşme riskini azaltacak önlemler almak
• Eli koruyan ekipmanlardan yararlanmak
• Kemik sağlığını destekleyen yaşam alışkanlıkları edinmek

Sık Sorulan Sorular

Skafoid kırıkları neden önemlidir?

Skafoid kemiğinin kan dolaşımı sınırlı olduğu için kaynaması diğer kemiklere göre daha zor olabilir. Gecikmiş tanı veya yetersiz tedavi kaynamama ve el bileğinde kireçlenmeye yol açabilir.

Boksör kırığı her zaman ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Yer değiştirmemiş birçok boksör kırığı atel veya alçı ile tedavi edilebilir. Ancak belirgin açılanma, dönme deformitesi veya instabilite bulunan hastalarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Parmak kırıkları sonrasında parmak eğri kalır mı?

Uygun pozisyonda tedavi edilmeyen kırıklarda dönme bozukluğu veya şekil bozukluğu gelişebilir. Bu nedenle erken tanı ve doğru tedavi önemlidir.

El kırıklarından sonra eski hareketler geri kazanılabilir mi?

Çoğu hasta uygun tedavi ve düzenli rehabilitasyon sonrasında günlük yaşamına dönebilmektedir. Ancak iyileşme süreci kırığın tipi, yeri ve hastanın tedaviye uyumuna göre değişebilir.

Sonuç

Karpal, metakarpal ve parmak kırıkları; el fonksiyonlarını doğrudan etkileyen yaygın ortopedik yaralanmalardır. Özellikle skafoid kırıklarının erken tanınması, boksör kırıklarında doğru dizilimin sağlanması ve parmak kırıklarında dönme deformitesinin önlenmesi başarılı tedavi açısından büyük önem taşır. Erken tanı, uygun görüntüleme yöntemleri, kişiye özel tedavi planlaması ve düzenli rehabilitasyon sayesinde çoğu hastada el fonksiyonları korunabilir ve günlük yaşama güvenli dönüş sağlanabilir.