İçe basma nedir?

İçe basma, çocuk yürürken ayak uçlarının karşı tarafa doğru yönelmesi olarak tanımlanır. Tek ayakta veya her iki ayakta görülebilir. Bazı çocuklarda yalnızca hızlı yürürken veya koşarken belirginleşirken, bazı çocuklarda normal yürüyüş sırasında da fark edilebilir.

İçe basmanın kaynağı ayağın kendisi, kaval kemiği veya kalça eklemi olabilir. Çocuğun yaşı, içe basmanın hangi bölgeden kaynaklandığı hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.

İçe basma küçük yaşlarda sık görülür ve birçok çocukta büyümeyle birlikte belirgin şekilde azalır.

İçe basmanın nedenleri nelerdir?

Çocuklarda içe basmanın en sık görülen nedenleri şunlardır:

• Metatarsus adduktus
• Tibial iç torsiyon
• Femoral anteversiyon
• Ayak deformiteleri
• Kas dengesizlikleri
• Bazı nörolojik hastalıklar

Bu durumların her biri alt ekstremitenin farklı bir bölümünü etkiler ve farklı yaşlarda daha belirgin hâle gelebilir.

Metatarsus adduktus nedir?

Metatarsus adduktus, ayağın ön kısmının içe doğru kıvrılmasıdır. Çoğunlukla bebeklik döneminde fark edilir. Ayağın dış kenarı düz olmak yerine içe doğru kavisli görünebilir.

Bazı bebeklerde ayak elle kolayca normal konuma getirilebilir. Bu esnek tiplerde büyüme sürecinde kendiliğinden düzelme görülebilir. Daha sert deformitelerde ise germe egzersizleri, özel ayakkabı, alçı veya ortez gibi tedaviler değerlendirilebilir.

Metatarsus adduktusun pes ekinovarus gibi daha ciddi yapısal ayak deformitelerinden ayrılması gerekir.

Tibial iç torsiyon nedir?

Tibial iç torsiyon, kaval kemiğinin kendi ekseni etrafında içe dönük olmasıdır. Özellikle yürümeye yeni başlayan çocuklarda sık görülen içe basma nedenlerinden biridir.

Bu çocuklarda dizler öne bakarken ayaklar içe doğru yönelebilir. Çoğu vakada kaval kemiğinin gelişimiyle birlikte içe dönüklük zaman içerisinde azalır.

Özel ayakkabıların, ters giydirilen ayakkabıların veya rutin cihaz kullanımının çoğu gelişimsel tibial torsiyonda kalıcı bir düzeltme sağlaması beklenmez. Ancak belirgin, tek taraflı veya fonksiyon kaybına neden olan olgularda ayrıntılı değerlendirme gerekir.

Femoral anteversiyon nedir?

Femoral anteversiyon, uyluk kemiğinin kalça eklemine yakın bölümünün normalden daha fazla öne ve içe dönük olmasıdır. Genellikle okul öncesi dönemde daha belirgin hâle gelir.

Bu çocuklar yürürken dizlerini ve ayaklarını içe çevirebilir. Otururken bacaklarını iki yana açıp dizlerini öne getirdikleri W oturuşunu sık tercih edebilirler. Koşarken ayakların birbirine takılması veya sık düşme görülebilir.

Femoral anteversiyon çoğu çocukta büyüme ile birlikte azalır. İleri derecede deformite, ciddi fonksiyon kaybı veya belirgin yürüme problemi bulunmadıkça cerrahi tedavi nadiren gerekir.

Dışa basma nedir?

Dışa basma, yürürken ayak uçlarının dış tarafa yönelmesidir. Tek taraflı veya iki taraflı olabilir. Küçük çocuklarda kalça kaslarının gelişimi ve dengenin yeni kazanılması nedeniyle geçici olarak görülebilir.

Ancak dışa basma kalıcıysa, giderek artıyorsa veya ağrı ve topallama eşlik ediyorsa altta yatan neden araştırılmalıdır.

Dışa basma yalnızca ayaktan değil, kalça ve kaval kemiğinin dönüklüğünden de kaynaklanabilir.

Dışa basmanın nedenleri nelerdir?

Dışa basmaya yol açabilecek durumlar arasında şunlar yer alır:

• Femoral retroversiyon
• Tibial dış torsiyon
• Düz tabanlık
• Kalça eklemi hastalıkları
• Bacak uzunluğu farkı
• Kas güçsüzlüğü
• Ağrıdan kaçınmaya bağlı yürüme
• Bazı nöromusküler hastalıklar

Tek taraflı dışa basma veya sonradan başlayan yürüme değişiklikleri daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Tibial dış torsiyon nedir?

Tibial dış torsiyon, kaval kemiğinin dışa doğru dönük olmasıdır. Çocuk büyüdükçe daha belirgin hâle gelebilir ve ayak uçlarının dışa bakmasına neden olabilir.

Hafif olgularda yalnızca görünüm farklılığı bulunabilir. İleri durumlarda diz kapağının öne, ayağın ise belirgin şekilde dışa bakması diz çevresindeki yük dağılımını etkileyebilir.

Çocuğun günlük aktivitelerinde zorlanma, diz önünde ağrı veya ileri derecede dönüklük varsa cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Düz tabanlık yürüme biçimini etkiler mi?

Esnek düz tabanlık çocuklarda sık görülür. Ayakta dururken ayak kavsinin azalması ve topuğun dışa doğru yönelmesi, ayağın dışa basıyor gibi görünmesine neden olabilir.

Çocuk parmak ucuna yükseldiğinde veya oturduğunda ayak kavsi yeniden oluşuyorsa esnek düz tabanlık düşünülebilir. Ağrısız ve fonksiyon kaybına neden olmayan esnek düz tabanlık çoğu zaman yalnızca takip gerektirir.

Ağrı, çabuk yorulma, ayakkabı kullanımında güçlük veya sert deformite bulunması durumunda ortopedik değerlendirme yapılmalıdır.

Parmak ucunda yürüme neden olur?

Çocukların yürümeyi öğrendikleri ilk dönemde zaman zaman parmak ucunda yürümesi görülebilir. Ancak bu durum sürekli devam ediyorsa değerlendirilmesi gerekir.

Parmak ucunda yürümenin nedenleri arasında şunlar bulunabilir:

• Alışkanlığa bağlı parmak ucu yürüyüşü
• Aşil tendonunda kısalık
• Kas sertliği
• Serebral palsi
• Bazı kas ve sinir hastalıkları
• Duyu hassasiyetleri
• Ayak bileği hareket kısıtlılığı

Çocuğun topuğunu yere basıp basamadığı, ayak bileğinin yukarı hareketi ve nörolojik gelişimi değerlendirilmelidir.

Topallama neden olur?

Topallama, çocuğun yürürken bir bacağına daha az yük vermesi veya iki bacak arasında hareket farklılığı bulunmasıdır. Ağrıya bağlı olabileceği gibi kas güçsüzlüğü, eklem hareket kısıtlılığı veya bacak uzunluğu farkı nedeniyle de gelişebilir.

Çocuklarda topallamanın olası nedenleri şunlardır:

• Düşme ve travmalar
• Kas veya bağ yaralanmaları
• Geçici kalça eklemi iltihabı
• Kalça gelişim bozuklukları
• Enfeksiyonlar
• Kırıklar
• Diz ve ayak hastalıkları
• Bacak uzunluğu farkı
• Nörolojik sorunlar

Ani başlayan, ağrılı veya ateşle birlikte görülen topallama gecikmeden değerlendirilmelidir.

Bacak uzunluğu farkı yürüyüşü nasıl etkiler?

İki bacak arasındaki uzunluk farkı hafif olduğunda çocuk tarafından dengelenebilir ve belirgin bir şikâyete neden olmayabilir. Fark arttıkça topallama, kalçada yükselme, parmak ucuna basma veya gövdede yana eğilme görülebilir.

Bacak uzunluğu farkı doğumsal olabileceği gibi geçirilmiş kırıklar, büyüme plağı yaralanmaları, enfeksiyonlar veya kalça hastalıkları sonucunda da gelişebilir.

Değerlendirmede klinik ölçümlerin yanı sıra gerekli durumlarda ayakta çekilen uzun bacak röntgenlerinden yararlanılabilir.

Yürüme bozuklukları nasıl değerlendirilir?

Değerlendirme çocuğun doğum öyküsü, gelişim basamakları ve şikâyetin ne zaman başladığının öğrenilmesiyle başlar.

Muayene sırasında;

• Çocuğun normal yürüyüşü ve koşması izlenir.
• Ayak uçlarının yönü değerlendirilir.
• Kalça, diz ve ayak bileği hareketleri ölçülür.
• Bacakların dönüklüğü incelenir.
• Kas gücü ve denge değerlendirilir.
• Ayak yapısı kontrol edilir.
• Bacak uzunlukları karşılaştırılır.
• Nörolojik muayene yapılır.

Çoğu gelişimsel içe basma ve dışa basma durumunda yalnızca fizik muayene yeterli olabilir. Ağrı, asimetri, sertlik veya ilerleyici deformite varsa röntgen ve diğer görüntüleme yöntemleri istenebilir.

Her içe basma ve dışa basma tedavi gerektirir mi?

Hayır. Çocukluk çağında görülen birçok içe basma ve dışa basma durumu büyümenin doğal seyri içerisinde azalabilir. Tedavi kararı yalnızca görünüm üzerinden verilmemelidir.

Takip sırasında çocuğun yaşı, deformitenin derecesi, ağrı bulunup bulunmadığı ve günlük aktivitelerin etkilenip etkilenmediği dikkate alınır.

Ağrısız, simetrik ve yaşla uyumlu gelişimsel farklılıklarda düzenli gözlem yeterli olabilir.

Özel ayakkabı ve tabanlık gerekli midir?

Her yürüme bozukluğunda özel ayakkabı veya tabanlık kullanılması gerekmez. İçe basmanın kemiklerin dönüklüğünden kaynaklandığı durumlarda tabanlık, kemiğin yönünü değiştirmez.

Tabanlıklar daha çok ağrılı esnek düz tabanlık, basınç dağılımı problemleri veya belirli ayak deformitelerinde kullanılabilir. Özel ayakkabı ve ortez kararı çocuğun muayene bulgularına göre verilmelidir.

Gereksiz cihaz kullanımı çocuğun hareketlerini kısıtlayabilir ve ailede yanlış bir tedavi beklentisi oluşturabilir.

Fizik tedavi ve egzersiz ne zaman uygulanır?

Kas güçsüzlüğü, denge problemi, eklem hareket kısıtlılığı veya nörolojik bir durumun eşlik ettiği çocuklarda fizik tedavi fayda sağlayabilir.

Program içerisinde;

• Germe egzersizleri
• Kas güçlendirme çalışmaları
• Denge eğitimi
• Koordinasyon çalışmaları
• Yürüme eğitimi

yer alabilir.

Egzersizler kemiklerin gelişimsel dönüklüğünü tamamen ortadan kaldırmasa da çocuğun denge, kas gücü ve hareket kontrolünü geliştirebilir.

Cerrahi tedavi ne zaman gerekir?

İçe basma ve dışa basma nedeniyle cerrahi tedaviye nadiren ihtiyaç duyulur.

Cerrahi şu durumlarda değerlendirilebilir:

• İleri derecede kemik dönüklüğü bulunması
• Deformitenin büyümeyle düzelmemesi
• Yürüme ve koşmanın belirgin şekilde etkilenmesi
• Sık düşme ve fonksiyon kaybı gelişmesi
• Ağrı bulunması
• Günlük yaşam aktivitelerinin kısıtlanması

Cerrahi planlama yalnızca ayakların görünümüne göre değil, çocuğun fonksiyonel durumu ve büyüme potansiyeli dikkate alınarak yapılır.

Hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?

Şu bulgulardan biri varsa çocuk ortopedisi değerlendirmesi önerilir:

• İçe veya dışa basmanın yalnızca tek tarafta olması
• Yürüme biçiminin zamanla kötüleşmesi
• Çocuğun ağrıdan yakınması
• Ani başlayan topallama
• Üzerine basamama
• Sık düşme ve hareketlerde gerileme
• Ayakta sert deformite bulunması
• Kalça veya diz hareketlerinde kısıtlılık
• Bacak uzunluklarının farklı görünmesi
• Daha önce normal yürüyen çocuğun yürüyüşünün değişmesi
• Ateş, şişlik veya gece ağrısının eşlik etmesi

Özellikle ağrı, ateş ve üzerine basamama birlikteyse değerlendirme geciktirilmemelidir.

Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda içe basma kendiliğinden düzelir mi?

Birçok gelişimsel içe basma nedeni çocuk büyüdükçe azalabilir. Ancak düzelme ihtimali içe basmanın kaynağına, derecesine ve çocuğun yaşına göre değişir.

Ters ayakkabı giydirmek içe basmayı düzeltir mi?

Ayakkabıları ters giydirmek, kaval veya uyluk kemiğindeki dönüklüğü düzeltmez. Ayrıca çocuğun rahat yürümesini engelleyebilir ve cilt sorunlarına neden olabilir.

W oturuşu içe basmaya neden olur mu?

W oturuşu çoğunlukla femoral anteversiyonu bulunan çocukların rahat ettiği bir pozisyondur. Tek başına kemikteki dönüklüğün temel nedeni olarak kabul edilmez. Ancak çocuğun farklı oturma pozisyonlarını da kullanması teşvik edilebilir.

Dışa basma düz tabanlıktan kaynaklanabilir mi?

Evet. Esnek düz tabanlıkta topuğun dışa yönelmesi ayağın dışa basıyor gibi görünmesine neden olabilir. Kesin neden fizik muayeneyle belirlenmelidir.

Yürüme bozukluğu olan her çocuğa röntgen çekilir mi?

Hayır. Yaşla uyumlu, ağrısız ve simetrik yürüme farklılıklarında muayene yeterli olabilir. Görüntüleme; ağrı, asimetri, hareket kısıtlılığı, travma veya ilerleyici deformite bulunduğunda planlanabilir.

Sonuç

İçe basma, dışa basma, parmak ucunda yürüme ve topallama çocukluk çağında farklı nedenlerle ortaya çıkabilen yürüme bozukluklarıdır. Bu durumların önemli bir bölümü büyümenin doğal seyri içerisinde azalırken, bazı çocuklarda ortopedik veya nörolojik bir hastalığın belirtisi olabilir.

Doğru değerlendirme için çocuğun yalnızca ayaklarının değil; kalça, diz, kaval kemiği, ayak bileği, kas gücü ve genel yürüyüş düzeninin birlikte incelenmesi gerekir. Ağrı, tek taraflı deformite, üzerine basamama veya yürüyüşte giderek artan bozulma varsa erken ortopedik değerlendirme önem taşır.