Gelişimsel kalça displazisi nedir?

Kalça eklemi; uyluk kemiğinin üst kısmındaki femur başı ile leğen kemiğinde bulunan asetabulum adı verilen yuvadan oluşur. Sağlıklı bir kalçada femur başı bu yuvanın içerisinde dengeli şekilde yer alır ve eklem birlikte gelişimini sürdürür.

Gelişimsel kalça displazisinde ise asetabulum yeterince derin gelişmeyebilir veya femur başı yuva içerisinde tam olarak yerleşmeyebilir. Bunun sonucunda kalça ekleminde gevşeklik oluşabilir, femur başı kısmen yer değiştirebilir ya da tamamen yuva dışına çıkabilir.

Bu hastalık tek kalçada görülebileceği gibi her iki kalçayı da etkileyebilir.

Gelişimsel kalça displazisi neden oluşur?

GKD'nin ortaya çıkışında tek bir neden bulunmamaktadır. Genellikle genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte etkili olduğu düşünülmektedir.

Riski artırabilen faktörler şunlardır:

• Ailede gelişimsel kalça displazisi öyküsünün bulunması
• İlk gebelik
• Kız bebek olmak
• Makat geliş
• Çoğul gebelik
• Rahim içinde hareket alanının kısıtlı olması
• Amniyon sıvısının az olması
• Ayak deformiteleri gibi bazı doğumsal ortopedik sorunların eşlik etmesi

Bu risk faktörlerinin bulunması her bebekte hastalık gelişeceği anlamına gelmez. Aynı şekilde hiçbir risk faktörü olmayan bebeklerde de gelişimsel kalça displazisi görülebilir.

Gelişimsel kalça displazisinin evreleri nelerdir?

Kalça gelişim bozukluğu farklı şiddetlerde görülebilir.

Başlıca durumlar şunlardır:

• Kalça ekleminde gevşeklik bulunması
• Kalça başının yuvadan kısmen ayrılması (subluksasyon)
• Kalça başının tamamen yuva dışına çıkması (çıkık)
• Tedavi edilmemiş olgularda kalıcı kalça deformitesi gelişmesi

Hastalığın derecesi uygulanacak tedavi yöntemini doğrudan etkiler.

Hangi bebeklerde risk daha yüksektir?

Bazı bebeklerde gelişimsel kalça displazisi görülme olasılığı daha yüksektir.

Risk grubunda bulunan bebekler şunlardır:

• Kız bebekler
• Makat gelişle doğan bebekler
• Ailesinde kalça çıkığı öyküsü bulunanlar
• İkiz veya çoğul gebelik sonucu doğanlar
• İlk doğan bebekler
• Rahim içinde hareket alanı sınırlı kalan bebekler

Bu bebeklerde doğum sonrası ortopedik değerlendirme daha dikkatli yapılır.

Gelişimsel kalça displazisinin belirtileri nelerdir?

Yenidoğan döneminde birçok bebekte belirgin bir şikâyet olmayabilir. Bu nedenle yalnızca dış görünüşe bakılarak hastalığın anlaşılması her zaman mümkün değildir.

Büyüme sürecinde görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Kalça hareketlerinde kısıtlılık
• Bez değiştirirken bacakların tam açılamaması
• Bacak boyları arasında farklılık
• Kalça ve uyluk cilt kıvrımlarında belirgin asimetri
• Emekleme döneminde hareket farklılıkları
• Topallama
• Ördekvari yürüyüş
• Tek taraflı çıkıklarda parmak ucuna basarak yürüme
• Kalçada hareket sırasında tıklama hissi

Bu belirtiler farklı ortopedik hastalıklarda da görülebileceğinden kesin tanı için uzman değerlendirmesi gerekir.

Yenidoğan muayenesi neden önemlidir?

Gelişimsel kalça displazisinin erken tanınmasında yenidoğan muayenesi büyük önem taşır.

Doğumdan sonraki ilk muayenelerde çocuk hekimi veya ortopedi uzmanı tarafından kalça eklemi değerlendirilir. Kalçada instabilite düşündüren bulgular saptanırsa ileri inceleme planlanabilir.

Fizik muayenenin normal olması her zaman hastalığın kesin olarak olmadığı anlamına gelmeyebilir. Risk faktörü bulunan bebeklerde görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.

Gelişimsel kalça displazisi nasıl teşhis edilir?

Tanı, fizik muayene ile birlikte görüntüleme yöntemlerinin değerlendirilmesiyle konur.

Bebeklerde yaşa göre farklı yöntemler tercih edilir.

İlk aylarda kalça ultrasonografisi, henüz kemikleşmesini tamamlamamış kalça ekleminin değerlendirilmesinde önemli bilgiler sağlar.

Kemik gelişiminin ilerlediği daha büyük bebeklerde ve çocuklarda ise direkt röntgen ile kalça eklemi değerlendirilebilir.

Bazı hastalarda tedavi planlaması için ileri görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.

Gelişimsel kalça displazisi nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı hazırlanırken;

• Bebeğin yaşı
• Kalça gelişim bozukluğunun derecesi
• Kalçanın çıkık olup olmaması
• Tek veya iki taraflı olması
• Daha önce tedavi uygulanıp uygulanmadığı

birlikte değerlendirilir.

Tedavinin temel amacı femur başının asetabulum içerisinde uygun konuma yerleşmesini sağlamak ve kalça ekleminin normal gelişimini desteklemektir.

Pavlik bandajı nedir?

Yaşamın ilk aylarında tanı konulan birçok bebekte Pavlik bandajı kullanılabilir.

Bu özel destek sistemi sayesinde kalça eklemi uygun pozisyonda tutulmaya çalışılır ve eklemin doğal gelişimi desteklenir.

Bandajın ne kadar süre kullanılacağı, düzenli kontroller sırasında kalçanın gelişimine göre belirlenir.

Her bebek için aynı tedavi süresi geçerli değildir.

Cerrahi dışı tedavi hangi durumlarda uygulanabilir?

Erken tanı konulan ve uygun özelliklere sahip bebeklerde cerrahi dışı yöntemler başarılı sonuçlar verebilir.

Bunlar arasında;

• Pavlik bandajı
• Kalça ortezleri
• Düzenli ultrason veya röntgen kontrolleri
• Yakın ortopedik takip

yer alabilir.

Tedavinin başarısı büyük ölçüde tanının konulduğu yaş ve kalça gelişim bozukluğunun derecesine bağlıdır.

Cerrahi tedavi hangi durumlarda uygulanır?

Tanının geç konulduğu veya cerrahi dışı tedavinin yeterli olmadığı durumlarda ameliyat planlanabilir.

Cerrahi seçenekler arasında;

• Kapalı redüksiyon
• Açık redüksiyon
• Pelvik osteotomiler
• Femoral osteotomiler
• Gerekli durumlarda bu yöntemlerin birlikte uygulanması

bulunabilir.

Ameliyat yöntemi çocuğun yaşına ve kalçadaki bozukluğun derecesine göre belirlenir.

Tedavi sonrası iyileşme süreci nasıldır?

Tedavi sonrasında düzenli takip büyük önem taşır.

İyileşme sürecinde;

• Kalça gelişimi belirli aralıklarla değerlendirilir.
• Görüntüleme yöntemleriyle eklem gelişimi takip edilir.
• Hareket açıklığı kontrol edilir.
• Yürüme gelişimi izlenir.
• Gerekli görülen çocuklarda fizik tedavi programı planlanabilir.

Kalça gelişimi tamamlanıncaya kadar belirli aralıklarla ortopedik kontroller devam edebilir.

Tedavi edilmezse ne olabilir?

Erken dönemde tedavi edilmeyen gelişimsel kalça displazisi ilerleyen yıllarda önemli sorunlara neden olabilir.

Bunlar arasında;

• Topallama
• Bacak uzunluğu farkı
• Kalça hareketlerinde kısıtlılık
• Kas güçsüzlüğü
• Kalça ağrısı
• Erken yaşta kalça kireçlenmesi
• Günlük yaşam aktivitelerinde zorlanma

yer alabilir.

Erken tanı ve uygun tedavi bu risklerin önemli ölçüde azaltılmasına yardımcı olur.

Gelişimsel kalça displazisi önlenebilir mi?

Hastalığın tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir. Ancak erken tanı ile kalıcı problemlerin önüne geçilebilir.

Ailelerin dikkat etmesi gereken noktalar şunlardır:

• Yenidoğan muayenelerini aksatmamak
• Risk faktörü bulunan bebeklerde önerilen ultrason kontrollerini yaptırmak
• Kontrol randevularını düzenli takip etmek
• Tedavi sürecinde hekimin önerilerine uymak
• Bebeği kalçaları aşırı düz pozisyonda sıkıca saran uygulamalardan kaçınmak

Sık Sorulan Sorular

Gelişimsel kalça displazisi doğuştan mı olur?

Hastalık doğumda mevcut olabileceği gibi yaşamın ilk aylarında kalça gelişiminin beklenen şekilde devam etmemesi sonucunda da ortaya çıkabilir. Bu nedenle "gelişimsel" kalça displazisi olarak adlandırılır.

Her kalça çıkığı ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Erken tanı konulan birçok bebekte cerrahi dışı yöntemlerle başarılı sonuçlar elde edilebilir. Cerrahi gerekliliği çocuğun yaşı ve kalçadaki bozukluğun derecesine göre değerlendirilir.

Kalça ultrasonu neden istenir?

Kalça ultrasonografisi, özellikle yaşamın ilk aylarında kalça ekleminin gelişimini değerlendirmek ve gelişimsel kalça displazisini erken dönemde saptamak amacıyla kullanılabilir.

Tedaviden sonra çocuk normal yürüyebilir mi?

Erken tanı ve uygun tedavi uygulanan birçok çocukta kalça gelişimi normal şekilde devam edebilir ve sağlıklı yürüme fonksiyonu kazanılabilir. Tedavi süreci ve sonuçlar hastalığın derecesine ve tanı zamanına göre değişiklik gösterebilir.

Sonuç

Gelişimsel Kalça Displazisi, erken tanı konulduğunda başarılı şekilde tedavi edilebilen önemli bir çocuk ortopedisi hastalığıdır. Düzenli yenidoğan muayeneleri, risk grubundaki bebeklerin zamanında değerlendirilmesi ve uygun tedavi yaklaşımı sayesinde kalça ekleminin sağlıklı gelişimi desteklenebilir. Erken müdahale, ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek yürüme bozukluğu, ağrı ve kalça kireçlenmesi gibi sorunların önlenmesinde büyük önem taşır.