El ve Parmak Kırıkları Nedir?

El; metakarp kemikleri (el tarak kemikleri) ve parmak kemikleri (falankslar) olmak üzere birçok küçük kemikten oluşur. Bu kemiklerden herhangi birinde meydana gelen kırıklar el ve parmak kırıkları olarak adlandırılır.

Kırıklar;

• Parmak ucu (distal falanks) kırıkları
• Orta falanks kırıkları
• Proksimal falanks kırıkları
• Metakarp kırıkları
• Başparmak kırıkları
• Eklem içi kırıklar
• Parçalı kırıklar
• Açık kırıklar

şeklinde farklı tiplerde görülebilir.

Kırığın yeri ve tipi, uygulanacak tedavi yöntemini doğrudan etkiler.

El ve Parmak Kırıkları Neden Oluşur?

El ve parmak kırıkları çoğunlukla travmaya bağlı gelişir.

En sık nedenler şunlardır:

• El üzerine düşme
• Parmakların kapıya sıkışması
• Spor yaralanmaları
• Top çarpması
• İş kazaları
• Trafik kazaları
• Yumruk atma sonucu oluşan yaralanmalar
• Ezilme yaralanmaları
• Ağır cisim düşmesi

Özellikle yumruk atılması sonrasında gelişen beşinci metakarp (boksör kırığı) el kırıklarının sık görülen tiplerinden biridir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

El ve parmak kırıkları her yaş grubunda görülebilir.

Risk altında bulunan kişiler şunlardır:

• Sporcular
• Çocuklar ve ergenler
• Sanayi çalışanları
• İnşaat işçileri
• Marangozlar
• Makine operatörleri
• Motosiklet ve bisiklet kullanıcıları

Temas sporlarıyla uğraşan kişilerde ve el becerisi gerektiren mesleklerde çalışanlarda risk daha yüksektir.

El ve Parmak Kırıklarının Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler kırığın yerine ve şiddetine göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Ani ağrı
• Şişlik
• Morarma
• Parmağı hareket ettirememe
• Kavrama gücünde azalma
• Dokunmakla hassasiyet
• Parmakta şekil bozukluğu
• Parmakta eğrilik
• Parmak hareketlerinde kısıtlılık

Bazı kırıklarda parmaklar yumruk yapıldığında çaprazlaşabilir veya normal hizasını kaybedebilir. Bu durum rotasyon bozukluğu olarak adlandırılır ve dikkatle değerlendirilmelidir.

El ve Parmak Kırığı Sonrasında Ne Yapılmalıdır?

Kırık şüphesi bulunan elde zorlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır.

İlk aşamada;

• El mümkün olduğunca hareketsiz tutulmalıdır.
• Yüzük ve dar takılar çıkarılmalıdır.
• Soğuk uygulama yapılabilir.
• El kalp seviyesinin üzerinde tutulabilir.
• Açık yara varsa temiz bir örtü ile kapatılmalıdır.
• En kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Parmağı çekerek düzeltmeye çalışmak veya kırığı yerine oturtmaya çalışmak önerilmez.

El ve Parmak Kırıkları Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı hastanın öyküsü ve fizik muayene ile başlar.

Muayene sırasında hekim;

• Şişlik ve hassasiyeti değerlendirir.
• Parmakların dizilimini inceler.
• Rotasyon bozukluğu olup olmadığını kontrol eder.
• Tendon ve bağ yaralanmalarını araştırır.
• Sinir ve damar muayenesi yapar.

Tanıda en sık kullanılan görüntüleme yöntemi direkt röntgendir.

Gerekli durumlarda;

• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)

istenebilir.

Özellikle eklem içi kırıklarda veya karmaşık yaralanmalarda bilgisayarlı tomografi ayrıntılı değerlendirme sağlayabilir.

El ve Parmak Kırıklarıyla Birlikte Görülebilen Yaralanmalar

Bazı kırıklara farklı yumuşak doku yaralanmaları eşlik edebilir.

Bunlar arasında:

• Tendon yaralanmaları
• Bağ yaralanmaları
• Tırnak yatağı yaralanmaları
• Sinir yaralanmaları
• Damar yaralanmaları
• Açık yumuşak doku yaralanmaları

bulunabilir.

Bu nedenle yalnızca kemiğin değil, elin tüm anatomik yapılarının değerlendirilmesi önemlidir.

Cerrahi Dışı Tedavi Seçenekleri

Yer değiştirmemiş veya stabil kırıklarda cerrahi dışı tedavi tercih edilebilir.

Başlıca yöntemler şunlardır:

• Atel uygulaması
• Parmak splinti
• Alçı tedavisi
• Buddy taping (komşu parmağa tespit)
• Kapalı redüksiyon
• Düzenli röntgen kontrolleri

Tedavi süresince parmakların doğru pozisyonda iyileşmesi düzenli kontrollerle takip edilir.

El ve Parmak Kırığı Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?

Cerrahi tedavi aşağıdaki durumlarda değerlendirilebilir:

• Yer değiştirmiş kırıklar
• Açık kırıklar
• Eklem içi kırıklar
• Rotasyon bozukluğu bulunan kırıklar
• Parçalı kırıklar
• Stabil olmayan kırıklar
• Tendon veya sinir yaralanmasının eşlik ettiği durumlar
• Kapalı yöntemle düzeltilemeyen kırıklar

Tedavi kararı hastanın yaşı, mesleği, elini kullanım düzeyi ve kırığın özelliklerine göre planlanır.

El ve Parmak Kırığı Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Cerrahi tedavinin amacı kırık parçalarını doğru anatomik pozisyona getirerek el fonksiyonlarını korumaktır.

Kullanılabilecek yöntemler şunlardır:

• Kirschner telleri (K-teli)
• Mini plak ve vida sistemleri
• Vida ile tespit
• Eksternal fiksatör (özel durumlarda)

Hangi yöntemin uygulanacağı kırığın yerine, parçalanma derecesine ve eşlik eden yaralanmalara göre belirlenir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

El ve parmak kırıklarında başarılı sonuç için rehabilitasyon büyük önem taşır.

İyileşme sürecinde;

• Parmak hareketlerine uygun zamanda başlanır.
• Şişliği azaltmak için el yüksekte tutulabilir.
• Dikiş bakımı düzenli yapılmalıdır.
• El rehabilitasyonu uygulanabilir.
• Kavrama egzersizleri planlanabilir.
• Ağır kaldırmaktan geçici süre kaçınılmalıdır.

Erken dönemde kontrollü hareket, eklem sertliği gelişme riskini azaltabilir.

El ve Parmak Kırıkları Tedavi Edilmezse Ne Olabilir?

Tedavi edilmeyen veya yanlış kaynayan kırıklar çeşitli sorunlara yol açabilir.

Bunlar arasında:

• Parmakta eğrilik
• Rotasyon bozukluğu
• Hareket kısıtlılığı
• Kavrama gücünde azalma
• Sürekli ağrı
• Yanlış kaynama
• Eklem sertliği
• Parmaklarda şekil bozukluğu
• Erken dönem kireçlenme

yer alabilir.

Bu nedenle özellikle el fonksiyonunu etkileyen kırıklarda uzman değerlendirmesi önemlidir.

El ve Parmak Kırıklarından Korunmak Mümkün müdür?

Her kırığı önlemek mümkün değildir. Ancak bazı önlemler riski azaltabilir.

Koruyucu öneriler şunlardır:

• Spor sırasında koruyucu ekipman kullanmak
• İş güvenliği kurallarına uymak
• Ağır cisim taşırken dikkatli olmak
• Parmakların sıkışabileceği alanlarda tedbir almak
• Kaygan zeminlerde dikkatli yürümek
• Temas sporlarında uygun koruyucu eldiven kullanmak

Sık Sorulan Sorular

Parmak kırığı alçı olmadan iyileşebilir mi?

Bazı küçük ve stabil kırıklarda özel ateller veya buddy taping yöntemi yeterli olabilir. Ancak hangi tedavinin uygun olduğuna ortopedi uzmanı karar vermelidir.

El kırıkları ne kadar sürede kaynar?

Kemik kaynama süresi kişinin yaşına, kırığın tipine ve uygulanan tedaviye göre değişmekle birlikte genellikle birkaç hafta içinde kaynama başlar. El fonksiyonlarının tamamen normale dönmesi daha uzun sürebilir.

Her el kırığı ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Yer değiştirmemiş ve stabil kırıkların önemli bir kısmı cerrahi dışı yöntemlerle başarılı şekilde tedavi edilebilir.

Ameliyat sonrası parmaklar eski hareketine kavuşur mu?

Erken tanı, doğru cerrahi ve düzenli rehabilitasyon ile birçok hastada el ve parmak fonksiyonları büyük ölçüde geri kazanılabilir. Ancak kırığın şiddeti ve eşlik eden yaralanmalar sonucu etkileyebilir.

Parmak kırığı tedavi edilmezse ne olur?

Yanlış kaynama, kalıcı eğrilik, kavrama gücünde azalma, hareket kısıtlılığı ve erken eklem kireçlenmesi gibi kalıcı sorunlar gelişebilir.

El ve parmak kırıkları, elin hassas anatomisi nedeniyle dikkatli değerlendirilmesi gereken yaralanmalardır. Erken tanı, doğru tedavi ve uygun rehabilitasyon sayesinde çoğu hasta günlük yaşamına ve iş hayatına başarılı şekilde dönebilmektedir. El veya parmakta travma sonrası şiddetli ağrı, şekil bozukluğu, şişlik veya hareket kaybı geliştiğinde vakit kaybetmeden ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulması, uzun dönem el fonksiyonlarının korunması açısından büyük önem taşır.